Helgi Laxdal var kjörinn formaður Vélstjórafélags Íslands árið 1982. Eitt af því sem upp úr stendur, þegar Helgi horfir til baka, er nefnd sem hann tók sæti í og hafði það hlutverk að búa til kvótakerfið. „Við Kristján Ragnarsson og Stefán Þórarinsson frá ráðuneytinu byrjuðum á þessu árið 1982. Árið eftir var reglugerð sett en lögin tóku svo gildi árið 1984,“ rifjar Helgi upp.

Viðtalið birtist fyrst í Tímariti VM, í desember 2025.

Eins og nærri má geta var þetta ekki lítið verk. Menn innan greinarinnar voru auðvitað ekki á einu máli um hvaða leið bæri að fara. „Við vorum í fimm eða sex ár eftir að lögin tóku gildi að greiða úr þeim vandamálum sem upp komu. Ég get tekið dæmi. Skelin í Breiðafirði hvarf. Hvað átti að gera við þau skip? Það var fullt af svona veseni sem við þurftum að greiða úr næstu árin,“ segir Helgi og bætir við að með kvótakerfinu hafi öll völd verið tekin af skipstjórunum. Þeir hafi því eðlilega verið ósáttir við þessa ráðstöfun.

Allir fengu undanþágur

Annað stórt verkefni sem Helgi fékkst við á fyrstu árum í embætti formanns voru undanþágurnar þegar kom að réttindum vélstjóra. „Það fengu allir undanþágur sem eftir því óskuðu – þetta var allt í bulli. Í dag eru þessi mál í flottu lagi en það tók tvö til þrjú ár að koma þessu í samt lag, þannig að það væri eitthvert vit í þessu,“ segir Helgi. „Við bjuggum líka til reglur fyrir atvinnurekendur varðandi mönnun. Menn rifust um það eins og allt annað. Áhafnarfjöldinn í skipunum hefur auðvitað breyst mikið. Það voru til dæmis alltaf þrír vélstjórar á skipum sem voru með 1.500 til 2.000 hestafla aðalvélar. Þeir eru tveir í dag. Svo áttu að vera fjórir vélstjórar á skipum yfir 2.000 hestöflum. Það var auðvitað ekkert með það að gera en margir vildu halda þessu áfram,“ segir hann.

Þegar Helgi var kjörinn formaður Vélstjórafélags Íslands var ástandið á félaginu ekki nógu gott. „Það var ákveðið ástand ríkjandi því félagsgjöld höfðu ekki verið innheimt í tvö ár. Ég var því fyrsta hálfa árið launalaus og næsta árið á hálfum launum. En þetta er auðvitað bara væll,“ segir Helgi og hlær. Það þurfti því að taka til hendinni.

Hitti marga gamla félaga

Helgi er orðinn 84 ára og mætti í sína fyrstu ferð með eldri félögum VM í sumar, þegar hópurinn fór til Vestmannaeyja. Hann hafði gaman af ferðinni. „Það er virkilega gaman að sjá þetta lið. Hérna eru margir gamlir félagar mínir, enda var ég í þessu í 25 ár – skárra væri það nú ef ég þekkti engan.“ Hann segir að þessi hefð hafi komið inn í VM með járniðnaðarmönnum. „Mér fannst erfitt að eiga við þetta vegna þess að við erum landsfélag – en svo héldum við þessu áfram og þetta hefur tekist vel. Hingað er ég mættur, eldhress og sprækur,“ segir hann glaður.

Skrifar um skipin okkar

Helgi situr ekki auðum höndum, þrátt fyrir að vera löngu kominn á lífeyrisaldur. „Ég dvel mikið úti á Spáni og svo skrifa ég líka mikið. Ég er búinn að skrifa lýsingu á öllum síðutogurum sem við höfum átt, öllum japönsku togurunum og líka austurþýsku skipunum. Núna er ég svo að skrifa um alla skuttogara sem Íslendingar hafa átt,“ segir hann og bætir við að tíminn fljúgi þegar maður fáist við eitthvað skemmtilegt. „Þá líður klukkutími eins og tvær mínútur.“

Umræða um veiðigjöldin hafði farið hátt, þegar viðtalið var tekið. Helgi segir mikilvægt að stilla veiðigjöldunum þannig að útgerðin standi undir þeim. Þar hafi hann engar áhyggjur af fimm stærstu útgerðarfélögunum. „Það er alltaf verið að tala um Samherja. Ég er alveg sammála því að Samherjamenn eru með þeim frekari á Íslandi. En þetta er hins vegar afburða vel rekið fyrirtæki og hefur alltaf verið. Menn gleyma því stundum. Þess vegna gengur þeim vel.“

vélstjóra í 25 ár. Hann mætti í sumar í fyrsta sinn í ferð eldri félaga, þegar farið var til Vestmannaeyja. VM stóðst ekki mátið og tók gamla formanninn stuttlega tali.