„Þegar maður er polli ætlar tíminn aldrei að líða en þegar maður er orðinn gamlingi flýgur hann,“ segir vélstjórinn, rennismiðurinn og kennarinn Halldór Friðrik Olesen. Hann stendur á áttræðu og gerir hér upp ferilinn.

Halldór er fæddur árið 1945, sonur hjónanna Helgu Karólínu Halldórsdóttur og Alfreds K. Olesen. Hann ólst upp í Vogahverfinu í Reykjavík, stundaði barnaskólanám í Langholtsskóla og síðar í nýbyggðum Vogaskóla. Hann fór síðan í Gagnfræðaskóla verknáms í Brautarholti og þefaði þar af því sem átti eftir að verða, eins og hann kemst sjálfur að orði. Hann fékk þar smjörþefinn af vélstjórn.

„Ég hafði alltaf áhuga á vélum,“ segir Halldór í viðtali við VM sem tekið var í Herjólfi í júlí. Það lá því beint við að fara í Gagnfræðaskóla verknáms og svo í Iðnskólann í Reykjavík. „Á skellinöðruárunum lagði ég leið mína upp á Sandskeið í svifflugsnám. Ég sá ekkert annað en flugið á þessum árum. En ég flaug samt ekki mikið þegar upp var staðið. Hlutirnir breyttust,“ segir Halldór.

Halldór er af dönskum ættum, eins og ráða má af eftirnafninu. Faðir hans var Dani sem kom hingað til lands í atvinnuleit. „Þetta er allt saman Thor Jensen að þakka,“ segir Halldór sposkur. „Hann vantaði starfskraft á Korpúlfsstaðabúið, sem var eitt fullkomnasta kúabú á Norðurlöndunum á sínum tíma og var stofnað 1929. Hefði Thor ekki auglýst eftir starfsfólki í Danmörku hefði pabbi aldrei komið til Íslands. Og þá sæti ég ekki hér,“ segir hann.

Lærði til rennismiðs

Halldór starfaði í blikksmiðju í nokkra mánuði 1962, þá 17 ára, og fór þaðan í rennismíðanám í Vélsmiðjunni Tækni, sem þá starfaði í Súðarvogi. „Þar var ég frá 1962 til 1966. Um haustið ’66 fór ég í vélskólann og var þar þrjá vetur. Ég var búinn með smiðjuna, sem rennismiður, þegar ég kom inn í skólann,“ segir hann. Á þessum árum var hlutunum öfugt farið miðað við það sem viðgengst í dag. Ungt fólk fór fyrst í smiðju en svo í skólann. Í dag fer fólk í verknámi iðulega í smiðju eftir að það byrjar í skólanum.

Ráðinn sem kyndari á hvalabát

Sveinsprófi í rennismíði lauk Halldór 1969, sem fyrr segir. Skólastjóri í Vélskólanum var á þessum tíma Andrés Guðjónsson en hann var jafnframt vélaeftirlitsmaður hjá Hval hf. „Hann réð unga vélamenn á hvalbátana í tímum í skólanum,“ segir hann og hlær. „Eftir fyrsta veturinn í skólanum fór ég á vertíð við hvalveiðar – sem kyndari.“ Hjá Hval hf. átti hann eftir að ílengjast og verða yfirvélstjóri.

Halldór bendir á að hvalveiðar undanfarinna ára séu aðeins sýnishorn af þeim veiðum sem stundaðar voru á þessum árum. Fjórir hvalbátar voru gerðir út frá Hvalfirði frá maí og út september. Þrjú til fjögur dýr voru sótt í einu og túrarnir stundum í kringum tvo sólarhringa. Tvo þessara báta má skoða í Reykjavíkurhöfn en hinir tveir eru í slæmu ásigkomulagi í Hvalfirði, eftir að hafa verið sökkt í mótmælaskyni við hvalveiðar.

Á hvalveiðivertíðunum voru mikið uppgrip, ekki síst fyrir unga menn. „Það var frjáls veiði, þannig séð, samanborið við þá skömmtun sem er í dag. Ég var alltaf í vélarrúminu en vélarnar í þessum bátum eru gufudrifnar. Stórir katlar eru í vélarrúminu og ég hafði það hlutverk að halda logunum í lagi og dampinum réttum svo þær hefðu nægt afl.“

Mikill hiti

Kuldanum var því ekki fyrir að fara í þessu starfi. „Það var yfir 200 gráðu hiti inn á vélarnar og þrýstingurinn 16 bör. Það var mjög heitt þarna niðri,“ segir hann. Sex menn voru í vélarrúminu á þessum árum; tveir kyndarar og fjórir vélstjórar. Alls voru 15 manns í áhöfn.

Halldór segir að túrarnir hafi verið mislangir. Oft var stímið á miðin 12 til 18 tímar, úr Hvalfirði. „Ef nóg var af hval og skyggnið gott þá tók kannski fimm til sjö tíma að taka þrjá eða fjóra hvali á síðuna og ganga frá þeim fyrir siglinguna heim. Þetta voru kannski tveir sólarhringar í senn.“ Hann segir að vertíðirnar hafi yfirleitt verið góðar. „Það var gott upp úr þessu að hafa – launaumslagið í lok vertíðar gaf það yfirleitt til kynna,“ segir hann.

Til undantekninga heyrði ef þeir fengu á sig brælu. Þá sjaldan það gerðist fóru bátarnir upp undir Malarrif eða á annan stað þar sem skjól var að finna og biðu af sér veðrið. „Hvalbátarnir máttu helst ekki liggja við bryggju yfir sumarið.“

Hér er aðeins hluti viðtalsins birtur. Viðtalið í heild má sjá hér.

Halldór í góðra vina hópi um borð í varðskipinu Óðni.